معرفی کنگره

فرستادن به ایمیل چاپ مشاهده در قالب PDF

 

به نام خداوند بخشنده و مهربان

انسان از نخستين روزها همواره با انواع بلاياي طبيعي بخصوص زلزله دست به گريبان بوده است. عواقب بلاياي طبيعي به گونه اي است كه بعضاً از تاثيرات آني زودگذر فرا رفته و در صورت عدم وجود برنامه ريزي ،فرآيند توسعه يك كشور را سالها به تاخير مي اندازد ، لذا برنامه ريزي مقابله با بلايا به صورت های پیشگیری یا مقاوم سازی و بهسازی و درمان یا مرمت و احیا ، به عنوان يك وظيفه خطير نياز به استراتژي هاي خاصي دارد كه در چارچوب آن مي توان خطرات بالقوه بلايا را كاهش داد. در روز پنجم ديماه سال 1382 خورشیدی شهر تاريخي بم با وقوع يك زمين لرزه با بزرگي 3/6 در مقياس ريشتر با خاك يكسان شد و طبق آمارهای رسمی و غیررسمی حدود 70 هزار نفر از هموطنان كشته و زخمي شده و نزديك به 99 درصد از ساختمانهاي آن تخريب گرديد. در كنار افسوس و اندوه ناشي از خسارت هاي شگفت جاني و مالي بر جاي مانده از اين حادثه تلخ است كه مي بايد از آن آموخت و غفلت نكرد چرا كه چشم بستن بر تجربه بم خسارت هاي هنگفت بعدي را در پي خواهد داشت.به لطف خداوند متعال و با تلاش مسوولین و پژوهشگران جامعه، بعد از زلزله جانگداز بم فعالیت های گسترده ای در زمینه مقاوم سازی در کشور برداشته شد. این فعالیت ها بیشتر در زمینه اصول مقاوم سازی و تهیه دستورالعمل ها بوده است و متاسفانه اختصاص بی رویه و بدون برنامه ریزی بودجه های سنگین در این زمینه سبب گردید تا شرکت های مختلف بدون داشتن تجربه کافی و فقط با دارا بودن شرایط عمومی بتوانند رتبه مهندسین مشاور در رسته مقاوم سازی را دریافت و در پروژه های مصوب دولت شرکت نمایند که در نهایت این مساله سبب گردید تا ساختمان های مختلف به روش های نادرست و پرهزینه مقاوم سازی گردند که در سال های اخیر این مساله با مخالفت کارفرمایان مواجه گردیده و سبب شده تا لازمه انجام پروژه های مقاوم سازی موارد دیگری از قبیل تجربه و دانش نیز مورد نظر قرار گیرند. در هر حال بستر مقاوم سازی در کشور همچنان مهجور باقی مانده و بسیاری از ارگان های دولتی حساسیت این مساله مهم را درک ننموده اند. برخی سازمان ها مقاوم سازی را با بازسازی اشتباه گرفته و تغییرات معماری و نماسازی را به عنوان مقاوم سازی درنظر می گیرند و اگر این شناخت به واقع صورت نگیرد، هنگام زلزله هیچگونه از این نماسازی ها بر نیروهای وارده غلبه نخواهند کرد و ویرانی های بم دوباره متولد می شوند.

البته بایستی به مساله ی مقاوم سازی فراتر از وضع موجود نگرش داشت زیرا اگر فرض را بر اجرای صحیح و حتی با تضمین مقاوم سازی سازه ها بدانیم باید گفت که دستورالعمل های فعلی و اعتبارات دستگاهی در محدوده ی ساختمان های دولتی، مدارس ، بیمارستان ها و اماکن عمومی می باشند حال آنکه بیش از 70 درصد ساخت و سازهای شهری و روستایی به ساختمان های مسکونی اختصاص دارند و این مساله بیانگر نتیجه ی نامطلوب مقاوم سازی و بهسازی لرزه ای برای تمامی سازه ها در کشور به ویژه در کلانشهر ها می باشد و اگرچه توسط متولیان امر از قبیل شهرداری ها ، وزارت راه و شهرسازی و بنیاد مسکن انقلاب اسلامی ، اقدامات شایسته و قابل تقدیری در مقاوم سازی مسکن روستایی و بازسازی بافت های فرسوده ی شهری صورت گرفته است، اما باید بیان داشت با توجه به حجم گسترده ی ساختمان های مسکونی، این اقدامات کافی نمی باشد. مساله ترویج و فرهنگسازی مقاوم سازی و بهسازی لرزه ای علاوه بر مسوولین برای ساکنین ساختمان های مسکونی و به طور کلی برای شهروندان نیز مطرح است. معرفی اصول مقاوم سازی و نیازسنجی آن در کشور سبب می گردد تا شهروندان شهری و روستا نشینان با درک بحران های موجود مثل زلزله و سیل و با آشنایی با راه حل این مشکلات بتوانند به درستی برای تامین امنیت خانواده خود با ارگان های متولی همکاری نمایند. فراتر از جنبه هاي تسلي بخش و اعتقاد پايه اي در فرهنگمان كه كاركرد خود را داراست، با ديدي كارشناسانه مي دانيم كه بحران ها هم قابل پيش بيني و هم قابل پیشگیری هستند. از طريق شناخت نقشه جهاني - منطقه اي نقاط زلزله خيز، از طريق بسامدي زلزله ها و جدول شدت آنها، ازطريق علايم دائمي پايگاه هاي لرزه نگاري و وضعيت گسل هاي فعال می توان وقوع زلـــزله را پيش بينی نمود که البته این پیش بینی با توجه به زمان محدود عکس العمل ما انسان ها ضروری است اقدامات گسترده ای در راستای برنامه ریزی مقابله با آن صورت گیرد.

به نظر می رسد هيچکس وقوع زلزله را در تهران و سایر کلانشهرهای ایران حتمی نمي داند و اگر نسبت به عمق فاجعه ای که پيش رويمان است باور قلبی وجود داشت آنگاه نه يک دولت و نه يک ارگان که تمام نيروها و تمام افراد برای پيشگيري از فاجعه بسيج می شدند. در کشورهای پيشرفته وقوع حوادث طبيعی به فرصت هايی برای توسعه تبديل شده است، برنامه ريزی با اين نگرش آسان نيست ولی شدنی است. حوادث ممكن است در قبال توسعه بعنوان "آغازي دگر" در نظر گرفته شوند چرا كه امكان دارد موقعيتي بوجود آيد كه منابع بتوانند پاسخگوي پيشرفت وضع جوامع باشند. آمار و ارقام نشان می دهد که کشورهای توسعه يافته به موفقيت های بزرگی در زمينه مقاوم سازي رسيده اند . ما هم با توجه به ريشه فرهنگی و قدرت مذهبی و با توکل به خدای آگاه و دانا موفق خواهيم شد اما فقط بايد يک عزم ملی ايجاد گردد و این عزم ملی با شناخت درست و فرهنگ سازی و بستر سازی مناسب حاصل خواهد شد.

با توجه به اينكه ايران كشوري زلزله خيز است و در پهنه جغرافيايي آن ، گسل هاي فعال بسياري مشاهده شده است ، لازم است با نگاهي علمي و آينده نگر به مساله مقاوم سازي از خسارات جاني و مالي كاسته و امنيت خاطر بيشتري را براي هم ميهنان فراهم آورد. علاوه بر مقاوم سازی ، موارد بسیار دیگری قابل توجه می باشند که شاید با توجه به هزینه های بالای مقاوم سازی در وضع موجود کشور و همچنین طبق آنچه که در بالا گفته شد، گستردگی زیاد ساختمان های مسکونی و بافت های فرسوده ی شهری و روستایی موجود، از اهمیت بیشتری برخوردار می باشند. از این موارد می توان به اقدامات ایمن سازی ، آموزش های قبل از بحران، تهیه نقشه ی بحران برای تخلیه ی اضطراری، اقدامات آمادگی ، تجهیز به ابزار امداد و نجات، انجام تمرین های آمادگی مقابله با بحران، اجرای طرح های جامعه محور از قبیل طرح های حمایت روانی، طرح آمادگی خانواده ها و ... اشاره نمود که بسیار ضروری می باشند. باید توجه داشت که در هنگام وقوع بحران، اولین کسانی که به یاری انسان های نیازمند خواهند رسید، اطرافیان و نزدیکان می باشند و لذا با داشتن دانش درست و تمرین و بازآموزی و کسب تجربه می توان قبل از رسیدن نیروهای متولی امداد و نجات ، به حادثه دیدگان سانحه یاری رساند و این مساله نیاز به برنامه ریزی جامعی دارد که وظیفه ی تدوین و هماهنگی آن با مسوولین دولتی و متولیان امر می باشد. لازم به ذکر است در چرخه ی مدیریت بحران پیشگیری ، آمادگی ، پاسخگویی و بازسازی مورد نظر است که در مرحله ی پیشگیری با مقاوم سازی روبرو خواهیم شد اما مهمتر از آن مراحل آمادگی و پاسخگویی می باشند که لازم است به صورت جدی با توجه به وضع موجود و همچنین با توجه به عدم امکان مقاوم سازی کامل ساختمان ها اقدام شوند.

در اطراف و داخل شهر تهران گسل‌های متعددی وجود دارد كه از جمله آنها می‌توان به گسل‌های مشاء، شمال تهران، نیاوران، تلوی پایین، محمودیه، شیان و كوثر، شمال ری، جنوب ری، كهریزك، گرمسار، پیشوا، پارچین، شاه‌آباد، نارمك، داوودیه، عباس‌آباد، باغ فیض، قصرفیروزه و... اشاره كرد. میزان فعالیت، طول و مكانیزم حركت گسل از ویژگی‌های مورد توجه در ارزیابی خطر زمین‌لرزه در هر گسل هستند. معمولا هرچه طول گسل بیشتر باشد امكان ایجاد زمین‌لرزه بزرگ‌تری در آن در نظر گرفته می‌شود. با مواردی که در بالا به آن اشاره شد بایستی بیان نمود که در وضع موجود کشور، و با توجه به اهمیت سیاسی، اقتصادی ، نظامی و اجتماعی تهران به عنوان پایتخت کشور، زلزله ی احتمالی تهران بزرگترین سانحه و بحران پیش رو می باشد که بایستی به صورت جدی برای آن برنامه ریزی های لازم انجام گیرد. بررسي زلزله هاي 12 ماه گذشته محدوده اطراف تهران که در بازه هاي زماني زمستان 1390 از هم تفکيک يافته اند نيز نشان مي دهد زلزله هاي نزديک شهر تهران در اين مدت اغلب در سوي شمال شرقي آن قرار مي گيرند. محدوده شمال شرق تهران يکي از نقاط حساس از ديدگاه لرزه خيزي است. در اين محدوده دو گسل عمده و کاري شمال تهران و مشاء به هم مي رسند و تشکيل گره تکتونيکي را مي دهند که معمولا اين نقاط، مکان رويداد زلزله هاي بزرگ مي باشد. نقشه هاي تهيه شده نشان مي دهد که توزيع زمين لرزه ها در اطراف شهر تهران الگوي خاصي را داراست. نظير بررسي که براي کل گستره سرزمين ايران انجام شد، براي شعاع 150 کيلومتري از مرکز شهر تهران نيز بررسي ها براي 3 سال گذشته به منظور به دست آوردن نرم فعاليت لرزه هاي محدوده و پي بردن به تغييرات آن نسبت به زمان انجام يافت. در اين بررسي ها تعداد زلزله ها و انرژي رها شده به واسطه رخداد زمين لرزه ها مورد توجه قرار گرفتند. همچنين متوسط بزرگي زلزله ها در بازه هاي زماني يک ماهه آخر سال 90 نيز در اين قسمت مورد بررسي قرار گرفت.از روي نمودار ميانگين بزرگاي زمين لرزه طي 36ماه اخير در تهران مي توان گفت به طور متوسط در هر ماه حدود 5 زلزله با بزرگي 5/2 يا بزرگ تر از آن در شعاع 150 کيلومتري تهران رخ مي دهد که گاه اين تعداد تا مرز 10 زلزله نيز مي رسد. اگرچه این مساله نشان می دهد که رژیم فعالیت های لرزه ای تهران در حالت فعلی، عادی است اما نبایستی به دید فراموشی سپرده شود و این احتمال را با توجه به عدم پیش بینی قطعی زمان و بزرگای زلزله ی تهران بایستی هر لحظه این آمادگی ایجاد شود.

در بحث زلزله به خصوص زلزله تهران با اين جمعيت و وسعت وپيچيدگي بررسی‌ها و طرح هاي مختلفي ارايه شده است اما آنچه مهم است این است که با توجه به توسعه ی غیر اصولی شهر تهران و ساخت و ساز غیر استاندارد و غیر ایمن آن و همچنین وجود بافت عظیم فرسوده ی شهری باید گفت که برای مقابله با زلزله تهران یک راه بیشتر وجود ندارد. این مساله از پیشگیری و پیش بینی گذر کرده است و پیشگیری از زلزله در شهری که در روی 15 گسل فعال ساخته شده است که فقط 3 گسل آن به تنهایی پتانسیل ایجاد زلزله ای با قدرت 7 ریشتر را دارا می باشد، غیر ممکن است. در این میان تحقیقات وسیعی بر روی ژئوتکنیک شهر تهران صورت گرفته است که بازه های زمانی مختلفی را برای گسل های مختلف تهران عنوان می کند و یکی از گسل ها دوره ی زمانی 185 ساله دارد که مدتی نیز از دوره ی آن گذشته است و بیشترین خطر را برای تهران محتمل است.

بایستی هرچه سريعتر با يك برنامه اقتضايي واصولي و علمي و با استفاده ازمنابع مادي و معنوي كشور و تجهیزات و ظرفیت های موجود در تمامی ارگان های مستقر در تهران به ارائه ی اقدامات عملي واجرايي جهت جلوگيري از يك فاجعه بزرگ ملي وبين المللي گام برداريم. بایستی مدیران و متولیان امداد و نجات آمادگی صد در صد برای مواجهه با این بحران را طبق این برنامه اقتضایی حاصل نمایند. بایستی متولیان ساخت و ساز همچون وزارت راه و شهرسازی و بنیاد مسکن انقلاب اسلامی به مقاوم سازی بناها و مناطق مسکونی بپردازند و با یک اقدام سریع نسبت به ارزیابی سریع لرزه ای ساختمان های تهران که بر روی گسل توسعه یافته اند، اقدام نمایند و هر کجا که امکان مقاوم سازی با رعایت منافع ملی و اقتصادی وجود دارد به این مهم پرداخته و در غیر اینصورت با تخریب و نوسازی و بازسازی فضای شهری را از این نگرانی خارج کنند. متولیان آموزش همگانی از قبیل سازمان صدا و سیما ، هلال احمر و سازمان مدیریت بحران ، برنامه ریزی نمایند و در یک اقدام اصولی طبق آن برنامه اقتضایی، به تجهیز خانه ها، مناطق مسکونی و تجاری و سازمان های دولتی بپردازند و با آموزش های اجباری از قبیل نحوه ی استفاده از تجهیزات امداد و نجات ، کپسول آتش نشانی ، نحوه ی تهیه ی نقشه ی خطر یا نقشه ی فرار از خانه و سایر آموزش های لازم و همچنین برگزاری مانورهای دائمی و مستمر، به آمادگی مردم کمک نمایند.

در این راستا با توجه به موارد گفته شده ، موسسه مقاوم سازی و بهسازی لرزه ای ایران در نظر دارد با تجربه ی پژوهشی و آموزشی 6 ساله ی خود و با برگزاری موفق چندین کنفرانس ملی و بین المللی و سمینارهای تخصصی ، کنگره مدیریت بحران در کلانشهر ها را با رویکرد زلزله ی بزرگ و احتمالی تهران با حضور اندیشمندان کشورهای زلزله خیز جهان و همچنین با همکاری متولیان بحران تهران برگزار نماید. بي شک استفاده از تجارب کميته های بین المللی در دنيا و مقالات دریافت شده کنگره ، برپایی کارگروه ها و پانل های تخصصی در این کنگره مي تواند راهکارها و پيشنهادات مفيدي را در جهت مديريت بهينه حوادث غیر قابل پیش بینی در کلانشهر تهران ارائه دهد.

Sample Image